काठमाडौं । चीनले कुख्यात माफिया परिवारका ११ सदस्यलाई छिटोछिटो मृत्युदण्ड किन दियो भन्ने विषय अहिले अन्तर्राष्ट्रिय चासोको केन्द्र बनेको छ।

मानवअधिकार समूहहरूका अनुसार विश्वमै सबैभन्दा धेरै मृत्युदण्ड दिने देश चीन भएकाले यस घटनाले धेरैलाई अचम्ममा पारेन। तर उत्तर–पूर्वी म्यानमारमा सक्रिय संगठित अपराधसँग जोडिएको मिंग परिवारविरुद्ध लागेका आरोपहरू अत्यन्त गम्भीर भएकाले चीनले कडा कदम चालेको विश्लेषकहरू बताउँछन्।

मिंग, बाउ, वेइ र लिउ नामका चार जातीय चिनियाँ परिवारहरूले सन् २००९ यता म्यानमारको गरिब शान राज्यस्थित सीमावर्ती सहर लौकाइङमा प्रभाव जमाउँदै आएका थिए। सन् १९८० को दशकदेखि उक्त क्षेत्रमा नियन्त्रण राख्दै आएको जातीय विद्रोही समूह एमएनडीएएलाई म्यानमार सेनाले हटाएपछि यी परिवारहरू सत्तामा आएका थिए।

सुरुमा अफिम र लागुऔषध उत्पादनमा निर्भर यी समूहहरू क्रमशः क्यासिनो र अनलाइन ठगीलाई मुख्य व्यवसाय बनाउँदै गएका थिए। यी परिवारहरू म्यानमार सेनासँग नजिक थिए। सन् २०२१ मा सैनिक कू पछि सत्ता सम्हालेका जनरल मिन आङ ह्लाइङले लिउ परिवारका प्रमुख लिउ झेङसियाङलाई राजधानी नेपीतावमा सम्मानसमेत दिएका थिए। उनीहरूको ‘फुल्ली लाइट’ जस्ता कंग्लोमेरेट कम्पनीहरूले म्यानमारभरि ठूलो व्यापार फैलाएका थिए।

तर लौकाइङमा सञ्चालित ठगी केन्द्रहरू अत्यन्तै क्रूर थिए, जहाँ यातना सामान्य अभ्यासजस्तै थियो। हजारौं चिनियाँ कामदारलाई आकर्षक रोजगारीको प्रलोभनमा पारी लौकाइङ पुर्‍याइन्थ्यो। तर त्यहाँ पुगेपछि उनीहरूलाई परिसरभित्र थुनेर जबरजस्ती अनलाइन ठगी गर्न लगाइन्थ्यो, जसलाई ‘पिग–बुचरिङ’ स्क्याम भनिन्छ।

यसका अधिकांश पीडित पनि चिनियाँ नै थिए। पीडित र उनीहरूका परिवारबाट सामाजिक सञ्जालमा उजुरी बढ्दै गएपछि चिनियाँ अधिकारीमाथि दबाब बढ्यो। लौकाइङको सबैभन्दा कुख्यात केन्द्र ‘क्राउचिङ टाइगर भिल्ला’ मिंग परिवारले चलाउँदै आएको थियो। सन् २०२३ को अक्टोबरमा भाग्ने प्रयासका क्रममा त्यहाँका सुरक्षाकर्मीले केही चिनियाँ नागरिकको हत्या गरेपछि चीनले कडा हस्तक्षेप गर्ने निर्णय लिएको बताइन्छ।

चीनको अप्रत्यक्ष समर्थनमा एमएनडीएए र उसका सहयोगीहरूले लौकाइङ पुनः नियन्त्रणमा लिए र ठगी व्यवसाय अन्त्य गर्ने घोषणा गरे। यसक्रममा चारै परिवारका प्रमुखहरू पक्राउ परे र ६० भन्दा बढी आफन्त तथा सहयोगीहरू चिनियाँ प्रहरीलाई सुम्पिइए। मिंग परिवारका मुखिया मिंग सुएचाङले पक्राउ परेपछि आत्महत्या गरेको चिनियाँ अधिकारीहरूको दाबी छ।

अनुसन्धानका क्रममा एक सदस्यले शक्ति प्रदर्शनका लागि जथाभावी मानिस हत्या गरेको स्वीकार गरेको विवरण पनि सार्वजनिक गरिएको छ। चीनले यी घटनाहरू सार्वजनिक गर्दै कठोर सजायको औचित्य पुष्टि गर्ने प्रयास गरेको छ। मिंग परिवारका ११ सदस्यलाई सेप्टेम्बरमै मृत्युदण्ड सुनाइएको थियो, जसलाई हालै कार्यान्वयन गरियो। बाउ परिवारका पाँच सदस्य अझै मृत्युदण्डको प्रतीक्षामा छन् भने वेइ र लिउ परिवारको मुद्दा टुंगिन बाँकी छ।

चीनले थाइल्याण्ड र कम्बोडियाबाट पनि ठगी साम्राज्य चलाउने आरोप लागेका चिनियाँ व्यापारीहरूलाई सुपुर्दगी गराइसकेको छ। साथै, हजारौं चिनियाँ नागरिकलाई ठगी केन्द्रबाट उद्धार गरी स्वदेश फर्काएर मुद्दा चलाइएको छ। यद्यपि, विश्लेषकहरूका अनुसार ठगी व्यवसाय पूर्ण रूपमा अन्त्य भएको छैन। क्याम्बोडिया र म्यानमारका अन्य क्षेत्रमा यो अझै फैलिरहेको छ, जसले क्षेत्रीय सुरक्षामा गम्भीर चुनौती खडा गरिरहेको छ।