काठमाडौँ । अमेरिका र इरानबीच तनाव तीव्र बन्दै गएको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले दुई विमानवाहक युद्धपोत समूह इरान आसपासको समुद्री क्षेत्रमा पठाउने आदेश दिएपछि अवस्था झनै जटिल बनेको हो । त्यसको प्रत्युत्तरमा इरानले हर्मुज जलडमरूमध्य क्षेत्रमा युद्ध अभ्यास गर्दै आवश्यक परे समुद्री मार्ग बन्द गर्न सक्ने संकेत दिएको छ । यसले विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमा गम्भीर असर पार्न सक्ने चिन्ता बढेको छ ।

इरानको आणविक कार्यक्रम लामो समयदेखि दुवै देशबीचको मुख्य विवादको विषय रहँदै आएको छ । अमेरिका इरानलाई आणविक हतियार विकास गर्नबाट रोक्न चाहन्छ भने इरानले आफ्नो कार्यक्रम शान्तिपूर्ण प्रयोजनका लागि भएको दाबी गर्दै आएको छ । त्यसैगरी, इरानभित्र बढ्दो महँगीविरुद्ध भएका प्रदर्शन र त्यसमा सरकारी दमनले पनि अन्तर्राष्ट्रिय चासो बढाएको छ । अमेरिकाले पश्चिम एसियामा सैनिक उपस्थिति विस्तार गरेपछि इरानले त्यसलाई दबाबको रणनीति भन्दै आलोचना गरेको छ ।

क्षेत्रीय सुरक्षाको प्रश्न पनि उत्तिकै संवेदनशील बनेको छ। इरानको क्षेप्यास्त्र कार्यक्रम र उसका क्षेत्रीय साझेदार समूहहरूसँगको सम्बन्धलाई लिएर अमेरिका तथा उसका सहयोगी देशहरूले चिन्ता व्यक्त गर्दै आएका छन् ।

अमेरिकी रक्षा संयन्त्रका अनुसार पश्चिम एसियामा ठूलो स्तरमा सैन्य जमघट गरिएको छ । दुई परमाणु ऊर्जाचालित विमानवाहक युद्धपोत, दर्जनभन्दा बढी विध्वंसक जहाज, अत्याधुनिक लडाकु विमान, निगरानी विमान, इन्धन भर्ने हवाई साधन तथा मानवविहीन आक्रमणकारी यन्त्रहरू तैनाथ गरिएका छन् ।

यससँगै समुद्री आक्रमणका लागि प्रयोग हुने टमाहक क्षेप्यास्त्र र हवाई सुरक्षा प्रणालीसमेत क्षेत्रमा राखिएको जनाइएको छ। बहरेन, कतार, साउदी अरेबिया, जोर्डन र ओमान आसपासका अमेरिकी सैनिक अड्डाहरू उच्च सतर्कतामा राखिएका छन्। पश्चिम एसियाभर करिब ३० देखि ४० हजार अमेरिकी सैनिक तैनाथ रहेको अनुमान छ । इरानले आफ्ना सशस्त्र बललाई पूर्ण सतर्क अवस्थामा राखेको घोषणा गरेको छ । संयुक्त राष्ट्रसंघस्थित इरानी प्रतिनिधिमण्डलले कुनै पनि उक्साहट भए कडा प्रतिकार गर्ने चेतावनी दिएको छ ।

हर्मुज जलडमरूमध्यमा प्रत्यक्ष गोली प्रहारसहितका अभ्यासहरू गरिएका छन् । विश्वको करिब पाँचौं भाग तेल यही समुद्री मार्गबाट ओहोरदोहोर हुने भएकाले यस क्षेत्रमा अवरोध आए विश्व अर्थतन्त्र प्रभावित हुन सक्ने भन्दै चिन्ता व्यक्त गरिएको छ । इरानले असममित युद्ध रणनीतिअन्तर्गत ठूलो संख्यामा क्षेप्यास्त्र र मानवविहीन आक्रमणकारी साधन तयारी अवस्थामा राखेको बताइन्छ । समुद्री मार्ग अवरुद्ध गर्न बारुदी सुरुङ बिछ्याउने विकल्पसमेत खुला राखिएको संकेत गरिएको छ ।

इरानका सर्वोच्च नेता आयोतुल्लाह खामेनीले कुनै पनि आक्रमणले व्यापक क्षेत्रीय युद्ध निम्त्याउने चेतावनी दिएका छन् ।

तनावबीच ओमान र जेनेभामा अप्रत्यक्ष वार्ताहरू जारी रहेका छन् । दुवै पक्षले तेस्रो चरणको संवादमा सहमति जनाएको जनाइएको छ । यद्यपि, सैन्य तयारीसँगै भइरहेको कूटनीतिक पहलले अवस्था शान्त हुने कि झन् जटिल बन्ने भन्ने प्रश्न खुला नै छ ।

यदि द्वन्द्व चर्कियो भने पश्चिम एसियामा मात्र होइन, विश्वव्यापी ऊर्जा बजार, आपूर्ति शृंखला र आर्थिक स्थायित्वमा असर पर्न सक्छ । इरानभित्र आन्तरिक अस्थिरता बढे मानवीय संकटसमेत उत्पन्न हुन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ ।

अहिलेका लागि दुवै पक्षले युद्धको तयारी र वार्ता सँगसँगै अघि बढाइरहेका छन् । आगामी दिनहरूमा लिइने निर्णयले केवल दुई देश मात्र होइन, समग्र क्षेत्र र विश्व राजनीतिलाई नै प्रभावित गर्ने देखिएको छ ।